مقدمه
امروزه پيشرفت فناوري باعث گرديده كه طبقه بندي سنتي حوادث و سوانح به دو گروه طبيعي و انسان ساخت مورد ترديد جدي قرار گيرد، لذا بازنگري و باز تعريف مفاهيم سوانح طبيعي و غيرطبيعي به يك ضرورت انكار ناپذير تبديل گرديده است.
تجارب چند دهه اخير بيانگر آن است كه برخي از سوانح كه تاكنون فقط سوانح با منشاء طبيعي تصور مي گرديد، به علت فعاليتهاي انساني شكل گرفته يا تشديد ميگردند، بنابراين ضرورت توجه بيش از پيش به نقش انسان و فعاليتهاي وي در شكل گيري حوادث و سوانح در محيط مي تواند نقش مؤثري در كاهش پيآمدهاي ناشي از اين امور غير مترقبه به همراه داشته باشد.
برخلاف سوانح با منشاء طبيعي، حوادث و سوانح با منشاء انساني مي تواند طيف گسترده تري از امور نامطلوب محيطي را شامل گردد به گونه اي كه مي توان گفت به تعداد فعاليت هاي انساني مي توان حوادث انساني تعريف نمود، كه ناشي از عملكرد ناصحيح در آن فعاليت ميباشد.
مجموعه مسائل فوق الذكر به همراه آمار و ارقام دهه هاي اخير ضرورت توجه ويژه با رويكرد علمي را به حوادث و سوانح انسان ساخت ضروري مي سازد. در اين راستا نگرش هاي مختلفي مي تواند مورد نظر قرار گيرد، كه از برجسته ترين اين رويكردها، آموزش كلاسيك ايمني در برابر حوادث و سوانح انسان ساخت مي باشد. اين مسئله هنگامي بيشتر نمود مي يابد كه بدانيم رويكردهاي سنتي آموزش ايمني به صورت تجربي در بيشتر نقاط دنيا تقريباً منسوخ گرديده و آموزشهاي امدادي و ايمني با نگرش كلاسيك و منسجم مورد توجه قرار گرفته است.
آمار بيانگر آن است كه ميزان خسارات حوادث انسان ساز كمتر از حوادث طبيعي نبوده، منتهي چون اين خسارات تدريجي و بيشتر بر خانواده ها تحميل ميگردد، كمتر بدان توجه ميگردد. سرعت روز افزون تكنولوژي، عدم تعامل بين انسان و تكنولوژي ريشه بروز حوادث انسان ساز ميباشد. در اين بين شهر تهران بلحاظ تراكم جمعيتي، كاربري هاي ناسازگار، عدم آگاهي هاي عمومي، بافت بي نظم و ناهمگن شهري، شرايط امكان بروز حوادث را مضاعف نموده، بطوريكه اگر فكر جدي و علمي صورت نپذيرد، امكان رسيدن به ايمني نسبي گاهي با علامت سوال مواجه است.
معرفي مجتمع علمي- كاربردي و آموزشهاي مهارتي
آموزش عبارت است از تغيير و رشدي كه فراگير (آموزنده) به كوشش خود و ياري و راهنمايي استاد يا مربي در وجود خويش ايجاد مي نمايد به طوري كه آن تغيير و رشد موجب پيشرفت زندگي فردي و اجتماعي وي گردد.
آموزش به فراگير اين توانايي را مي دهد كه نيازهاي فردي و اجتماعي خود را برآورده سازد .
در سازمان ها و تشكيلات دولتي و خصوصي اهميت آموزش زماني نمود مي يابد كه جهت انجام امور مختلف نياز به تخصص ها و توانايي هاي ويژه اي باشد. در اين هنگام وجود يك سيستم آموزشي مدون شامل : مديران آگاه و توانمند، برنامه هاي آموزشي، عناوين و سرفصل هاي دروس، اساتيد و مربيان كاركشته متناسب با نيازمندي هاي آموزشي بازوي توانا و قدرتمندي است كه به پيشبرد اهداف سازمان در ارتقاء كيفي، كارآيي و بازدهي مفيد و مؤثر سازمان از طريق تربيت نيروهاي متخصص مورد نياز كمك شايان توجهي مي نمايد.
بر اساس مفاد بند 3 از اهداف سازمان مندرج در اساسنامه سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني "ارائه آموزش هاي لازم در امور آتش نشاني و خدمات ايمني در سطوح مختلف براي كاركنان سازمان و افراد خارج از سازمان براساس برنامه زمان بندي شده" مسئوليت آموزش و تربيت منابع انساني شاغل در سازمان از بدو استخدام و در طول خدمت كاركنان بر عهده حوزه آموزش و تربيت بدني محول شده است. ارائه آموزش هاي عمومي و ترويج ايمني در جامعه و صنايع و ارگان هاي دولتي و خصوصي نيز از جمله وظايف اين حوزه به شمار مي رود.
با عنايت به اين نكته كه تسلط كاركنان به اطلاعات علمي و تخصصي لازم موجب انجام كار و مسئوليت به نحو مؤثر و مطلوب مي شود.
اهميت و ضرورت آموزش منابع انساني در رأس برنامه ريزي و توسعه اهداف سازماني قرار دارد و از همين طريق با تأمين نيروي آموزش ديده و كارآمد دسترسي به اهداف سازماني سرعت بيشتري خواهد يافت. بر همين اساس حوزه آموزش و تربيت بدني به عنوان يكي از مهمترين بخش هاي سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني تهران و متولي تأمين منابع انساني متخصص و كارآمد، به صورت غير مستقيم مسئول تحقق هدف كلي سازمان يعني "استقرار ايمني پايدار در جامعه" بوده و در نظر دارد با تلاش و مشاركت منابع انساني متخصص و استفاده از نرم افزارهاي آموزشي و ايجاد فضا و محيط آموزشي مناسب با بهره برداري از آخرين تكنولوژي و تجهيزات كمك آموزشي در قالب برنامه هاي زمان بندي شده به آموزش و ارتقاء سطح علمي و مهارتي منابع انساني در سطوح مراتب مختلف شغلي و سازماني توسعه بخشيده و نيازها و خلاء موجود را برطرف نمايد.
با اين اميد كه هر يك از آموزش گيرندگان مهارت و توانايي هاي لازم را كسب نموده و قادر به كاربرد مؤثر آموخته ها در انجام وظايف محوله و همچنين انتقال مفاهيم مربوطه به ديگران باشند .در همين راستا و در ادامه فعاليت هاي قبلي درزمينه آموزشهاي كوتاه مدت با تلاش بيشتري (صدها ساعت فعاليت كارشناسي) اقدام به تدوين برنامه هاي آموزشي در مقاطع رسمي متوسطه، فوق ديپلم و ليسانس شده و برنامه هاي مربوطه به تأييد و تصويب مسئولين مربوطه در وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقيقات و فناوري رسيده و مجوزهاي لازم جهت اجرا با محوريت اين سازمان در سراسر كشور اسلامي ايران صادر شده است. بديهي است تحقق اين هدف متعالي جز با حضور فعال و اثربخش كارشناسان و صاحب نظران در مقاطع مختلف اجراي برنامه هاي آموزشي امكان پذير نخواهد بود.
ويژگي هاي نظام آموزشي كاركنان
-
تربيت كننده نيروي انساني براي هر كار مشخص است.
-
با نظام اجرايي كار در سازمان پيوند خورده و جزء لاينفك آن است.
-
فراگير تمامي كاركنان سازمان در تمام طول خدمت آنهاست.
نقش مديريت در نظام آموزش
توجه به امر آموزش به عنوان منبع توليد دانش و مهارت، كسب و انباشت دانش و مهارت و انتقال تجربيات از فردي به فرد ديگر و از نسلي به نسل ديگر در تمام سطوح كاركنان و در طول مدت خدمت آنها ضرورت ايجاد فضايي آموزشي را معين مي كند تا ضمن انجام وظايف روزمره سازمان محيط كاري را به بهره برداري آموزشي پرورشي برساند. بنابراين مديران مي بايست به عنوان يك وظيفه بتوانند از حوزه تحت مسئوليت خود بهره برداري دو جانبه كاري و آموزشي داشته باشد. بر همين اساس مي توان اذعان داشت آموزش در حقيقت خود مديريت است و بدون آموزش كاركنان پايه هاي مديريت متزلزل خواهد شد.
مديران مي بايست با تلاش در امور زير نقش مؤثري در فرآيند آموزش ايفا نمايند:
-
ترسيم مسير زندگي شغلي براي حوزه مديريتي و هريك از افراد تحت حوزه مسئوليت
-
تنظيم تقويم دوره هاي كاري براي هر يك از كاركنان مبتني بر مسير زندگي شغلي
-
تهيه و تنظيم اسناد و مدارك آموزشي دوره هاي كاري مبتني بر انجام كارهاي موظف
-
اهتمام در بالا بردن راندمان آموزشي كاركنان خود از طريق بكارگيري و مشاركت پرسنل در استفاده از تكنولوژي جديد
-
همكاري با مراكز اجراي دوره هاي آموزشي (خارج از سازمان)
اهداف آموزش در سازمان
-
افزايش توان مهارتي و تخصصي كاركنان و هماهنگي در انجام امور
-
تقويت روحيه و بهبود روابط انساني و ايجاد فضاي كاري مناسب
-
كاهش رفتارهاي ناهنجار شغلي و ايجاد رضايت شغلي
-
شكوفا كردن استعدادها و خلاقيت كاركنان
-
ايجاد زمينه هاي موفقيت كاركنان در امور شغلي، اجتماعي و خصوصي
-
تشكيل پرونده آموزشي و علمي براي هر يك از كاركنان
-
تقليل حوادث و سوانح كاري و توسعه بهداشت حرفه اي
-
كاهش استهلاك و هزينه نگهداري تجهيزات و انجام خدمات
-
افزايش آمادگي علمي و مهارتي كاركنان متناسب با تكنولوژي روز
ويژگي هاي آموزش ضمن خدمت در سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني
-
مهارت و توانايي تخصصي كاركنان افزايش مي يابد.
-
ارائه خدمات با كيفيت بالاتري صورت مي گيرد.
-
هزينه استهلاك ابزار و تجهيزات كاهش مي يابد.
-
جايگاه و منزلت اجتماعي سازمان رفيع تر مي گردد.
انواع آموزش در سازمان
آموزش هايي كه در سازمان آتش نشاني و خدمات ايمني تهران ارائه مي گردد شامل آموزش هاي رسمي با مدارك وزارت علوم، تحقيقات و فناوري (دانشگاه جامع علمي – كاربردي) و آموزش و پرورش و همچنين آموزش هاي تخصصي و عمومي در قالب هاي آموزش كارآموزي (بدو استخدام)، ضمن خدمت و آموزش هاي برون سازماني و آتش نشان داوطلب مي باشد.
هدف از آموزش هاي رسمي تأمين نيروي متخصص مورد نياز در داخل و يا خارج از سازمان براساس استانداردهاي جهاني و متناسب با فناوري روز و منطبق با برنامه هاي آموزشي مراكز آموزش عالي كشور مي باشد.
اين دوره ها بلند مدت و در مقاطع كارداني و كارشناسي بوده و مدارك پايان دوره تحصيلات نيز با ارزشي معادل مدارك ساير دانشگاه هاي معتبر صادر مي گردد.
آموزش هاي ضمن خدمت به منظور ارتقاء شغلي كاركنان، تربيت نيروي متخصص كارشناس يا مدير و تربيت مربي و استاد در امور ايمني و آتش نشاني صورت مي گيرد.
آموزش هاي عمومي بلند مدت با هدف تربيت نيروي متخصص جهت امور ايمني و آتش نشاني سازمان ها و نهادها و صنايع در سطوح مقدماتي و تخصصي و يا آموزش هاي عمومي كوتاه مدت با هدف آموزش ايمني براي شهروندان، مدارس و مراكز آموزشي و ... و يا آموزش آتش نشان داوطلب صورت مي پذيرد.
نمودار تدوين دوره هاي آموزشي استاندارد (برنامه ريزي آموزشي)



اهداف
آموزش ايمني به صورت كلاسيك مستلزم تدارك پيش نيازهاي آن مي باشد كه در اين راستا امور ذيل به عنوان حداقل ها بايستي مورد نظر قرار گيرد :
-
تدوين سرفصلهاي دروس
-
گرد آوري، تهيه و تدوين منابع مورد نياز
-
استقرار يك نظام آموزشي جامع دانشگاهي و تشكيل دپارتمان ها و گرو ه هاي آموزشي مجموعه فعاليتهاي فوق در كوتاه مدت منجر به آموزش تعداد قابل توجهي از افرادي ميگردد. و در دراز مدت نتايج مطلوبي را در سطح جامعه برجاي ميگذارد، كه شامل ارتفاء ايمني در كليه سطوح و اركان كشور ميباشد. در اين راستا تاكنون مجموعه اي از فعاليت ها در اين مركز آموزش به منظور تهيه، تدوين، گرد آوري و تأليف منابع و كتب و نيز سرفصل هاي آموزشي مرتبط با حوادث و سوانح انسان ساخت صورت گرفته كه تشكيل گروههاي آموزشي و دانشكده ايمني در برابر حوادث و سوانح انسان ساخت ميتواند تكميل كننده اين راه باشد. لذا در ادامه به تبيين اصول و ساختارهاي اين دانشكده و نيز معرفي ويژگي بخش هاي مختلف آن پرداخته مي شود.
در اين مجتمع در مقطع كارداني با سه گرايش ( اطفاء حريق، نجات و امداد، حفاظت و ايمني ساختمانهاي بلند ) و براساس همآهنگي و تصويب دانشگاه جامع علمي ـ كاربردي دانشجو گزينش و پذيرفته در مقطع كارشناسي با دو گرايش ( مديريت عمليات و پيشگيري از حريق و حوادث ) دانشجو پذيرش مي گردد. هدف از طراحي اين دوره ها، ارتفاء سطح دانش، بينش، معلومات، توانائيهاي شغلي و حرفه اي نيروي مورد نياز آتش نشانيهاي كشور و ايجاد زباني مشترك به منظور انتقال علوم و تجارب ارزنده آتش نشانان فداكار و ايثارگر مي باشد. و همچنين آتش نشانان قادر باشند. از ساير منابع علمي دنيا بهره مند گردند. بديهي آشنائي با قواني مقررات ايمني شهر و نحوه و طرق پيشگيري آن ميتواند، از پيشرفت بسياري از حوادث شهري جلوگيري نمايند.
